Trang chủ 60 Năm chiến thắng Điện Biên Phủ Đại tướng Võ Nguyên Giáp với chiến thắng Điện Biên Phủ

Đại tướng Võ Nguyên Giáp với chiến thắng Điện Biên Phủ

Tên tuổi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gắn liền với chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, nên một khi nói hay nghĩ về vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Điện Biên Phủ, mọi người thường nghĩ tới câu chuyện Đại tướng là người đưa ra quyết định khó khăn nhất trong sự nghiệp cầm quân của ông là hủy phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” đã được Bộ chỉ huy thông qua, mà chuyển sang chiến lược “đánh chắc, tiến chắc”, từ đó dẫn tới thắng lợi quyết định ở Điện Biên Phủ. Trên thực tế, công lao và đóng góp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn lớn hơn thế rất nhiều. Chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người thực hiện thành công tư duy chiến lược “châu chấu đá voi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Dai tuong Vo Nguyen Giap Dien Bien Phu

Từ tư duy chiến lược "châu chấu đá voi" 

Ngày 1-4-1953, báo Nhân dân đăng bài “Con voi với con muỗi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, với bút danh C.B, phê phán ý kiến của một nghị sĩ Pháp trong lúc đi thăm vùng tạm chiếm của ta đã cho rằng cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam giống như cuộc chiến tranh giữa con muỗi với con voi. Để đối lại, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm của mình bằng một câu ca: “Nay tuy châu chấu đấu voi/ Nhưng mai voi sẽ bị lòi ruột ra”. Câu ca này của Bác phỏng theo một câu ca dao ViệtNam“Nực cười châu chấu đá xe, tưởng rằng chấu ngã ai dè xe nghiêng!”. Tư duy chiến lược quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh ẩn giấu trong câu ca này là, một khi ta có sách lược đúng, mưu trí, dũng cảm, biết đoàn kết, biết hợp sức thì kẻ yếu vẫn có thể chiến thắng kẻ mạnh hơn gấp bội.

Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chỉ huy những đội quân “châu chấu” đầu tiên của ta vừa chiến đấu vừa xây dựng lực lượng, vừa tích lũy kinh nghiệm trong các trận đánh với các đội quân nhà nghề của thực dân Pháp, từng bước đưa Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân phát triển thành các đại đoàn và binh đoàn lớn mạnh, dạn dày kinh nghiệm chiến đấu. Bằng sách lược đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã buộc thực dân Pháp phải căng lực lượng ra để đối phó với các đội quân hành động theo “chiến thuật ong vò vẽ” trên khắp chiến trường Đông Dương, không để cho quân Pháp có khả năng co cụm lực lượng vào Điện Biên Phủ, tạo điều kiện cho ta đánh đòn quyết định tiêu diệt chúng tại khu vực lòng chảo Tây Bắc này.

Đến quyết tâm chiến lược ở  Điện Biên Phủ

Theo lời kể của Đại tá, cựu chiến binh Trần Trọng Trung, chuyên gia nghiên cứu lịch sử quân sự và là người từng có thời gian tham gia Ban thư ký của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, thì Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã từng được giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ huy cả 8 chiến dịch lớn trong kháng chiến chống Pháp, trong đó Điện Biên Phủ là chiến dịch lớn nhất, là đỉnh cao đọ sức giữa quân đội ta và quân viễn chinh Pháp, có ý nghĩa và tầm quan trọng vượt xa các chiến dịch trước đó về nhiều mặt.

Theo Đại tá Trần Trọng Trung, cũng như các chiến dịch lớn khác trước đó, chịu trách nhiệm chung lãnh đạo chiến dịch Điện Biên Phủ là một Đảng ủy Mặt trận do Bộ Chính trị chỉ định, gồm các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái (Tham mưu trưởng chiến dịch), Lê Liêm (Chủ nhiệm chính trị), Đặng Kim Giang (Chủ nhiệm hậu cần)… Đồng chí Võ Nguyên Giáp là Bí thư Đảng uỷ đồng thời là Chỉ huy trưởng Mặt trận. Ngoài ra, bên cạnh Bộ Chỉ huy chiến dịch còn có Đoàn cố vấn Trung Quốc do ông Vi Quốc Thanh làm Đoàn trưởng.

Căn cứ vào những gì đã diễn ra ở Bộ Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1953-1954, có thể thấy, có hai yếu tố giúp Đại tướng Võ Nguyên Giáp thuyết phục được tập thể Đảng ủy Mặt trận đi tới quyết định hủy phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” và chuyển sang áp dụng phương châm “đánh chắc, tiến chắc” là trách nhiệm chính trị trước Đảng và nhân dân, trước xương máu của chiến sĩ và phong cách sâu sát thực tế, dùng thực tế để thuyết phục tập thể tiếp nhận yêu cầu cao nhất là bảo đảm đánh chắc thắng như Bác căn dặn. 

Đại tá Trần Trọng Trung kể lại rằng, tại Sở chỉ huy lâm thời, Đảng ủy hội ý lần đầu, nghe dự kiến kế hoạch của Ban tham mưu về cách đánh trong chiến dịch này. Qua ý kiến trao đổi, các đồng chí Đảng ủy viên đều thấy lúc này địch đang ở thế phòng ngự trong điều kiện dã chiến, công sự chưa củng cố, ta cần đánh ngay để chớp thời cơ. Với phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh” như vậy, ta có khả năng tiêu diệt toàn bộ quân địch, giành thắng lợi trong 3 đêm 2 ngày. Tuy chưa có ý kiến phát biểu trong lần hội ý đầu tiên này, nhưng Chỉ huy trưởng Võ Nguyên Giáp tự hỏi: Đánh như vậy liệu có mạo hiểm không, có chắc thắng không? Tướng Giáp tranh thủ trao đổi với cố vấn, thì ý kiến Trưởng đoàn Vi Quốc Thanh cũng đồng tình với cố vấn Mai Gia Sinh là nên đánh sớm, khi địch còn đứng chân chưa vững.

Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp không tin đánh như vậy có thể giành được thắng lợi, nhưng vì là người mới đến, chưa có cơ sở để bác bỏ ngay phương án mà tập thể Đảng ủy trước đó đã phải mất hàng tháng cân nhắc lựa chọn và đã được Đoàn cố vấn Trung Quốc đồng tình. Trong khi đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh lại ở xa, không thể dùng điện đài để xin ý kiến về một vấn đề tuyệt mật như thế này, mà biên thư thì không kịp. Với ý thức của người luôn tôn trọng tập thể và để khỏi lãng phí thời gian, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đồng ý để Ban tham mưu triệu tập hội nghị cán bộ vào ngày 14-1-2014 và phổ biến kế hoạch tác chiến để các đơn vị tranh thủ triển khai chuẩn bị chiến đấu theo phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Dù lúc này chưa đồng tình với cách “đánh nhanh, giải quyết nhanh” nhưng tại Hội nghị phổ biến nhiệm vụ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không để lộ suy nghĩ của mình. Đại tướng ân cần căn dặn mọi điều để cán bộ biết phương hướng khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ theo phương hướng kế hoạch đã phổ biến còn ông xác định cần tiếp tục suy nghĩ để nắm chắc tình hình thực tế hơn nữa và tìm thêm những yếu tố có thể dẫn đến giành thắng lợi bằng cách “đánh nhanh, giải quyết nhanh” hay không.

Sau khi lùi thời gian mở màn chiến dịch sang ngày 25-1-1954, rồi lại lùi thêm một ngày đến 26-1-1954 do những khó khăn của bộ đội trong việc kéo pháo vào, còn lúng túng chưa tìm ra cách đánh tốt nhất. Đến ngày 26-1, cũng là lúc Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trải qua 11 đêm ngủ không trọn giấc. Điều khiến ông trăn trở không chỉ vì lời dặn của Chủ tịch Hồ Chính Minh rằng, chiến dịch này rất quan trọng, chỉ được đánh thắng, không chắc thắng thì không đánh, mà còn vì trách nhiệm trước xương máu của chiến sĩ. Ba phần tư lực lượng cơ động chiến lược của Bộ Tư lệnh đã dồn lên chiến trường Điện Biên Phủ. Nếu chiến dịch không thắng, hơn 4 đại đoàn chủ lực bị thương vong lớn thì tiền đồ cuộc kháng chiến sẽ ra sao?.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp biết rằng, lúc này ở các đơn vị, mọi việc chuẩn bị cho trận đánh đã căn bản hoàn tất, cả về động viên chính trị tư tưởng đến biện pháp tổ chức chiến đấu theo phương hướng “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Bộ đội đang chờ lệnh ra vị trí xuất phát tiến công. Chỉ khoảng 10 tiếng đồng hồ nữa, tiếng súng mở màn chiến dịch sẽ nổ. Sau một đêm thức trắng, sáng hôm sau (26-1), với nắm ngải cứu buộc trên đầu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp sang gặp Trưởng đoàn cố vấn Vi Quốc Thanh. Ông thẳng thắn nói lên những suy nghĩ của mình hơn 10 ngày qua, nêu lên những khó khăn về chiến thuật mà bộ đội ta chưa có điều kiện khắc phục và khẳng định phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” không bảo đảm thắng lợi. Cuối cùng ông nói rõ ý định tạm hoãn cuộc tiến công, kéo pháo ra, thu quân về vị trí tập kết, chuẩn bị lại từ đầu để đánh theo phương châm “đánh chắc,tiến chắc”.

Trong buổi họp Đảng ủy Mặt trận sáng hôm đó, Bí thư Đảng ủy Võ Nguyên Giáp nhận thấy mỗi đồng chí Đảng ủy viên đều có lý do để bảo vệ ý kiến của mình, mà đều là những ý kiến không thuận, vẫn muốn tiến đánh để tư tưởng chiến sĩ không hụt hẫng. Bí thư Đảng ủy Võ Nguyên Giáp nhắc lại tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ  tư, nhắc lại lời dặn của Bác Hồ và đề nghị các đồng chí Đảng ủy viên hãy vì trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân và quân đội, hãy trả lời một câu hỏi cốt lõi lúc này là đánh như vậy có bảo đảm 100% chắc thắng hay không. Trải qua vài giờ trao đổi với tinh thần đoàn kết và ý thức trách nhiệm rất cao, cuối cùng tập thể Đảng ủy cũng thấy rằng, thay đổi kế hoạch tác chiến sẽ gặp rất nhiều khó khăn, nhất là về vận tải tiếp tế khi mùa mưa đến, nhưng không thể vì những khó khăn trở ngại do chiến dịch có thể kéo dài mà chọn một cách đánh không bảo đảm thắng lợi. Ngoài ra, còn phải đối mặt với biết bao nhiêu vấn đề phức tạp mà lúc này chưa hình dung hết được. Đảng ủy nhất trí cho rằng, thay đổi phương châm tác chiến là một quyết tâm rất lớn, là thể hiện cụ thể sự quán triệt tư tưởng chỉ đạo đánh chắc thắng của Trung ương.

Kết thúc buổi họp hôm đó, Bí thư Đảng ủy Võ Nguyên Giáp yêu cầu từng thành viên trong Đảng ủy phải làm cho ba cơ quan Mặt trận, Bộ và cấp lãnh đạo các đại đoàn đồng tâm nhất trí thay đổi cách suy nghĩ và hành động cho phù hợp với tình hình mới. Đồng thời, ông thay mặt Đảng ủy báo cáo và đề nghị Trung ương động viên hậu phương dốc toàn lực cùng bộ đội ở tiền tuyến khắc phục mọi khó khăn để giành thắng lợi trọn vẹn cho chiến dịch.

Ngay sau quyết định lịch sử này, Bộ chỉ huy Mặt trận ra lệnh kéo pháo ra và lui quân về vị trí tập kết, đồng thời lệnh cho Đại đoàn 308 bất ngờ hành quân lật cánh sang hướng Thượng Lào, phá sập hành lang chiến lược sông Nậm Hu làm cho tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ càng bị cô lập và buộc tướng Nava tiếp tục điều quân từ đồng bằng lên đối phó. Từ quyết định lịch sử này, trong chiến dịch Điện Biên Phủ, quân và dân ta đã giành được thắng lợi vẻ vang.

Pháp không mạnh ở Điện Biên Phủ như họ tưởng

Về sau, trong hồi ký Điện Biên Phủ - điểm hẹn lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết: “Chúng ta đã nhìn thấy hai nhược điểm lớn của “con nhím” Điện Biên Phủ. Trước hết là tính cứng nhắc và thụ động của hệ thống phòng ngự bằng tập đoàn cứ điểm mà quân địch đã lựa chọn. Tập đoàn cứ điểm là một kết cấu chặt chẽ của nhiều cứ điểm, nhưng trong thực tế, vẫn là những cứ điểm tách rời. Quân địch ở đó tuy đông, nhưng khi một cứ điểm bị tiến công thì lực lượng đối phó chủ yếu vẫn là lực lượng của bản thân cứ điểm, cộng thêm với sự yểm trợ hỏa lực từ xa, và sự can thiệp của một lực lượng quân ứng chiến không đông mà ta có điều kiện để hạn chế. Nhược điểm này cho phép ta tập trung sức mạnh tiêu diệt từng cứ điểm do ta lựa chọn, vào thời gian thích hợp. Thứ hai là tính cô lập của bản thân “con nhím Điện Biên Phủ”. Điện Biên Phủ nằm chơ vơ giữa vùng rừng núi mênh mông đã hoàn toàn giải phóng, rất xa những căn cứ hậu phương, nhất là những căn cứ không quân lớn của địch, mọi việc tăng viện và tiếp tế đều phải dựa vào đường không. Nếu đường không bị hạn chế hay cắt đứt nó sẽ nhanh chóng mất sức chiến đấu. Khống chế sân bay, hoặc cắt đứt sân bay Mường Thanh không còn là điều khó khăn với bộ đội ta hiện nay”.

Chủ trương “đánh chắc, tiến chắc” của ta đã khoét sâu vào hai nhược điểm cốt tử của quân Pháp, vô hiệu hóa ưu thế lực lượng của chúng, khiến chúng phải chịu thất bại hoàn toàn.

Đại tá Lê Thế Mẫu